De eerste verwarde mens…

Ik praat met veel mensen over verward/onbegrepen gedrag, ervaringsdeskundigheid, herstel, suïcide etc. Soms kom je dan dingen aan de weet waar ik nooit bij stil heb gestaan. Zoals bijvoorbeeld de eerste mens met verward/onbegrepen gedrag waar iets over op schrift staat.

Ik was in gesprek over herstel en onbegrepen gedrag met iemand die dit vanuit het christelijke geloof bekeek. We kregen het in ons gesprek over verwardheid en waar dat ooit is begonnen. Het gesprek leidde ons naar een stuk uit de bijbel. Het verhaal van Daniël vertelt over koning Nebukadnezar. In het stuk gaat het om de dromen die Nebukadnezar heeft, hij begrijpt ze niet en wil graag weten wat ze betekenen. Daniël wordt bij hem geroepen en legt de dromen uit.

Het gaat in dit geval om de tweede droom van de koning. Hierin wordt, volgens de uitleg van Daniël, voorspeld dat er een periode komt waarin het niet goed gaat met Nebukadnezar. Dat hij, de koning, een aantal perioden zou leven als een dier. Enige tijd later komt dit uit. In de Bijbel staat dat de grote koning Nebukadnezar gras ging eten, zichzelf niet meer verzorgde, zijn haren liet groeien en zijn verstand verloor.

Wij waren het eens dat dit opgevat kan worden als verward, en daardoor zeer onbegrepen, gedrag. Vanuit de kennis over het geloof kwam mijn gesprekspartner tot de conclusie dat het tijdsbestek waarin de koning dit gedrag vertoonde ongeveer 7 perioden duurde. Je zou dan zeggen dat zijn onderdanen hem dan zouden afvallen en af zouden zetten. Want ja, wat heb je aan een koning die waanzinnig was en dan ook geen zinnig woord kon uitkramen. Maar dat gebeurde niet.

Het verhaal gaat verder met het feit dat koning Nebukadnezar in een ogenblik van helderheid de grootsheid van God erkende. Hij kreeg zijn verstand terug en keerde terug op zijn plek als koning. Dat dit zo kon gebeuren wordt door ons verklaard door het feit dat de onderdanen hier geen weet van hebben gehad. Het werd dus door zijn directe omgeving geheim gehouden. Volgens ons was dat een behoorlijke klus, want 7 perioden is best wel lang (denk ik, ik weet niet hoelang een periode duurt). Maar het getuigd ook van een volkomen vertrouwen in het feit dat de staat waarin de koning zich bevond maar tijdelijk was. Hierin waarschijnlijk gesterkt dat Daniël had aangegeven dat het een vastgestelde tijd zou duren.

Zijn directe omgeving heeft de koning dus al die tijd de ruimte gegeven om te zijn zoals hij was, vol vertrouwen dat het weer goed zou komen. Hij werd niet afgedankt en weggestopt, hij werd verzorgd en hij werd geaccepteerd zoals hij op dat moment was. Hoe bijzonder is dat, daar kunnen we nu vaak nog een voorbeeld aan nemen.

Dit Bijbelverhaal is volgens ons het eerste verslag van iemand met onbegrepen gedrag. Het geeft ook aan dat dit er altijd al geweest is en niet specifiek is voor de tijd waarin wij leven. Ook in die tijd kwam dit gedrag dus voor. Nu besef ik heel goed dat dit een heel mooi voorbeeld is en dat over het algemeen mensen met verward gedrag vroeger verstoten werden, maar het geeft ook heel mooi aan hoe wij met mensen met verward gedrag om zouden moeten gaan.

Mensen met onbegrepen gedrag of verward gedrag zouden niet weggestopt moeten worden op plekken waar zij omringt worden door mensen die ook onbegrepen gedrag vertonen. Zij zouden zorg moeten ontvangen die past bij de betreffende persoon. Zij zouden omringd moeten worden met mensen die er het vertrouwen in hebben dat het op een bepaald moment weer beter met de betreffende persoon zal gaan, ongeacht de tijdsduur. Ongeacht de energie die er in gestoken moet worden, ongeacht het geld wat hiermee gemoeid is.

Een belangrijk aspect hierin is het in verbinding blijven met de betreffende persoon, ongeacht op welke manier. Of het tot stand brengen van verbinding ook al kost dit veel moeite en geduld. Aan dat laatste schort het volgens mij nogal eens, niet omdat mensen dat niet willen, maar omdat het ze onmogelijk wordt gemaakt. Onmogelijk in het kader van productie draaien, bezuinigingen en “verkeerde” inzichten van bovenaf.

Maar goed, weer even terug naar de titel van dit stuk “de eerste verwarde mens…”. Als ik niet met mijn gesprekspartner hierover had gesproken, had ik nooit stilgestaan bij de vraag wie de eerste verwarde mens was geweest. Zo zie je maar weer, soms komt kennis uit een onverwachte hoek.

Koos

Ja, u hebt gelijk, ik ben teleurgesteld

Dat de meerwaarde van zelfhulp en lotgenootgroepen nog niet voor iedereen duidelijk is werd mij laatst weer erg duidelijk gemaakt bij een aanvraag van een subsidieadvies. De vraag die ik had neergelegd had betrekking op zelfhulp en lotgenotengroepen rond het thema suïcide. Ik kreeg het volgende als antwoord;

“Zelfhulp en lotgenotengroepen die een luisterend oor en begrip bieden, zijn zonder twijfel waardevol met het oog op suïcidepreventie, maar gaan nog niet over versterking van burgerschapscompetenties zoals wij dat als eindresultaat willen zien.”

Ik begrijp dat de eventuele aanvraag niet binnen het kader past van een fonds, maar deze reactie raakte mij ergens, dus heb ik een mail teruggestuurd;

Zelfhulp en lotgenootgroepen op het gebied van suïcidaliteit bieden veel meer dan alleen de door u vermelde begrippen. Dit zijn weliswaar kenmerken die erg belangrijk zijn bij groepen die zich bezighouden met dit maatschappelijke drama (zelfdoding), maar de gevolgen van deze kenmerken gaan veel verder dan dat. Dit gaat niet alleen op voor de groepen rondom dit thema, maar voor alle lotgenoot- en zelfhulpgroepen.

Het gaat niet om het tonen van begrip, maar om het elkaar begrijpen

Het kenmerk begrip is daarbij niet dekkend. Het gaat niet om het tonen van begrip, maar om het elkaar begrijpen, en dat is iets totaal anders. De deelnemers aan een zelfhulp of lotgenotengroep vinden inderdaad een luisterend oor, vinden anderen die hun begrijpen, putten hoop uit de ervaringen van anderen en vinden handvatten om zich staande te houden in de maatschappij.

Door het deelnemen aan een zelfhulp of lotgenotengroep krijgen de deelnemers meer grip op hun leven waardoor hun eigenwaarde en zelfbeeld positief beïnvloed wordt. Zij voelen zich tot meer in staat waardoor zij de kracht krijgen om weer mee te (blijven) doen in de maatschappij in plaats van het steeds verder wegzinken in eenzaamheid en afzondering.

Deelnemers vinden door aan een groep deel te nemen erkenning en kunnen zichzelf daardoor ontwikkelen. Hierdoor vinden zij de kracht om een bijdrage te leveren aan de samenleving.

De groepen worden begeleid door mensen die zelf hun ervaring hebben met de diverse problematiek, maar een manier hebben gevonden weer aan de samenleving deel te kunnen nemen. Vaak door deelname aan een zelfhulp of lotgenotengroep waardoor zij zich hebben leren staande te houden. De begeleiders zijn dus mensen die zich verantwoordelijk voelen voor anderen, die zich in willen zetten voor hun medemens zodat die zich ook kan ontwikkelen en weer deel kan (blijven) nemen aan de maatschappij.

Het deelnemen aan een zelfhulp of lotgenotengroep kan dus juist een middel zijn om die stap te maken op de participatieladder waar u om vraagt. Zonder de mogelijkheid tot deelname kan er een situatie ontstaan waardoor de betreffende persoon op de onderste trede blijft staan of vanaf een hoger liggende trede stappen terug moet doen naar die eerste trede.

Als ik dit allemaal zie dan past dit precies in de visie die u op uw site heeft staan. In mijn ogen gaat het in de door u op uw site vermelde tekst over de burgerschapscompetenties waarnaar u in uw reactie verwijst, mede door het feit dat ik nergens anders op de site kan vinden wat u onder de betreffende competenties verstaat.

Uw visie op zelfhulp of lotgenootgroepen geeft, in mijn ogen, aan dat de waarde van deze groepen niet duidelijk is en onderschat wordt. Dat vind ik jammer en een beetje zorgelijk.

Ik zou dan ook graag de mogelijkheid aanbieden om u de gelegenheid te bieden over de algemene toegevoegde waarde van zelfhulp en lotgenootgroepen in gesprek te gaan. Niet alleen in het kader van suïcidaliteit, maar met betrekking tot alle lotgenoot- en zelfhulpgroepen.

Volgens mij maak ik hierin duidelijk waar het mij omgaat namelijk in het kort duidelijk maken van de meerwaarde van zelfhulp en lotgenootgroepen. Dat het meer is dan “alleen” maar een luisterend oor.

Als reactie hierop kreeg ik te horen dat ze begrepen dat ik teleurgesteld was over het negatieve advies. Ik vraag mij dan af of ze mijn reactie wel gelezen hebben, want het gaat niet om het wel of niet krijgen van een subsidie (anders had ik aangevraagd en geen advies gevraagd) het gaat om feitelijk gebrek aan kennis.

Ze hebben gelijk, ik ben teleurgesteld.

Ze hebben gelijk, ik ben teleurgesteld. Teleurgesteld in het feit dat er niet ingegaan wordt op de inhoud van mijn reactie. Teleurgesteld in het feit dat er dus alleen in geld gedacht wordt. Teleurgesteld dat zelfhulp en lotgenootgroepen, in mijn ogen, niet serieus genomen worden. Teleurgesteld dat er niet ingegaan wordt op het aanbod om hun kennis over zelfhulp en lotgenootgroepen bij te spijkeren.

Zelfhulp en lotgenootgroepen zijn niet zaligmakend, niet iedereen heeft hier wat aan, maar voor veel mensen is het die veilige omgeving waar zij zichzelf durven te laten zien, waar zij zichzelf durven te zijn. Waar zij de ondersteuning vinden die zij nodig hebben om zich staande te houden in de huidige maatschappij, waar zij die handvatten vinden die hen in staat stellen te leven zoals zij dat zouden willen. Waar zij veel meer vinden dan “alleen maar” een luisterend oor.

Kwetsbaarheid of uitdaging

Na het gebruik van het woord aandoening, als in een psychische aandoening, kwam het woord kwetsbaarheid in zwang. Het woord aandoening verwijst te veel naar een ziekte, en we willen juist niet vanuit een ziektebeeld denken en handelen. In de wereld van de zorg en van het herstel wordt er daarom nu gesproken over kwetsbaarheid. Maar is dat wel een goede omschrijving?

Het woord kwetsbaar verwijst naar zwakte, het maakt mensen bewust dat zij kwetsbaar zijn en dus geraakt kunnen worden, en dat willen wij niet. Wij zijn opgegroeid in een maatschappij waarin het laten zien dat je sterk bent gemeengoed is, je hoort sterk te zijn anders hoor je er niet bij. Het tonen van zwakte is dan ook not done.

Als we het dan hebben over psychische kwetsbaarheid dan bevestigen we dat iemand zwak is en dat de betreffende persoon ondersteuning nodig heeft om zichzelf dusdanig aan te passen dat hij weer sterk kan zijn. En dat terwijl we juist uit willen gaan dat iedereen goed is zoals hij of zij is.

De laatste tijd hoor ik steeds vaker dat er gesproken wordt over een psychische uitdaging, een nieuwe benaming in de reeks (aandoening – kwetsbaarheid – uitdaging). Dit roept bij mij de vraag op wat dan de uitdaging is. Is het de uitdaging om je kwetsbaarheid te overwinnen om weer sterk te kunnen zijn (het leven voorbij de aandoening – 4e fase van het herstelproces) of is de uitdaging iets totaal anders.

Als ik, want ik zal het even bij mezelf houden, uitga van het standpunt dat het de uitdaging is om met je aandoening/kwetsbaarheid je staande te houden in deze maatschappij, dan voel ik een soort druk; ik “moet” iets. Voor mij voelt dat dit “moeten” niet vanuit mijzelf komt, maar vanuit de maatschappij, het wordt mij opgelegd. Ik moet voldoen aan de verwachtingen van anderen. Voor mij voelt dat niet goed, ik houd al niet van het “moeten doen” van iets dus het “moeten” voldoen aan verwachtingen van anderen is voor mij al helemaal belemmerend.

Ik wil hiermee niet zeggen dat het je staande houden in deze maatschappij geen uitdaging is, integendeel, het is een gigantische uitdaging om jezelf te kunnen blijven en toch deel te kunnen nemen aan de maatschappij. Een uitdaging waar veel mensen mee te kampen hebben en soms leidt tot het verlaten van dit leven, maar dat is even een zijsprong.

Voor mij is de uitdaging dan ook meer het accepteren van wie ik ben, met al mijn “sterke” en “zwakke” eigenschappen, ongeacht of anderen dat ook accepteren. Ik bereik dat volgens mij alleen als ik trouw blijf aan mijzelf en mijzelf niet probeer te veranderen om maar in deze maatschappij te passen. En daar ligt voor mij dan ook het verschil; ik “moet” niet sterk zijn, krachtig zijn en mijzelf aanpassen, nee ik “wil” mijzelf blijven, trouw aan mijzelf zijn en mijzelf accepteren zoals ik ben. En dat is voor mij de uitdaging.

Ik heb mijzelf geaccepteerd, ik heb een psychische aandoening, ik ben altijd bezig met mijn herstel, en ben door mijn aandoening wat kwetsbaarder op sommige vlakken. Maar het maakt ook wie ik ben, en als anderen iets verwachten dan ligt dat bij hun, niet bij mij.

Het blijft dus een zoektocht naar het meest geschikte woord, als dat er al is. Ik persoonlijk gebruik de woorden aandoening, kwetsbaarheid en uitdaging wisselend. Wanneer ik welk woord gebruik ligt heel erg aan de context. Als ik met hulpverleners te maken heb gebruik ik vaak het woord aandoening, bij welzijn en gemeente het woord kwetsbaarheid en bij de rest is het afhankelijk van het onderwerp waar het om gaat. Dus eigenlijk hoeft er van mij niet zo nodig een vastgelegd woord te zijn, iedereen moet maar gewoon het woord gebruiken dat voor hem of haar goed voelt.

Wat is nou eigenlijk de strekking van dit verhaal? Wat ik denk ik duidelijk wil maken is dat het vooral belangrijk is om te doen wat goed voelt en woorden gebruikt die voor jou werken en betekenis hebben. Nog korter; blijf vooral jezelf en werk vanuit je gevoel.

PFF, heb ik meer dan 700 tekens nodig om iets te zeggen wat maar 36 tekens heeft……